Hafta 3
Bilimsel Araştırma Süreci ve Araştırma Probleminin Belirlenmesi
Araştırma aşamaları birbirinden kopuk değildir; konu, problem, araştırma sorusu, amaç ve alt sorular birbirini izleyen, birbiriyle tutarlı kararlardır.
Site görünümüDüz yazı
Öz maddeleri
- Araştırma süreci düz bir çizgiden çok geri dönüşleri olan bir planlama döngüsüdür; notta 10 aşama sıralanır. §3.1
- Konu bir alanı işaret eder; problem o alandaki bilgi ihtiyacını açıklar; araştırma sorusu bu ihtiyacı cevaplanabilir biçime dönüştürür. §3.2
- İyi problem cümlesinde en az bağlam, incelenen olgu ve bilgi ihtiyacı görünür; ders sunumunda dört bileşen: bağlam, durum, bilinmeyen, önem. §3.2, H3 · Örnekler
- İyi soru özellikleri (§3.3): açık, çok geniş değil, veriyle cevaplanabilir, uygulanabilir, etik olarak savunulabilir, yönlendirici değil. Sunumdaki kısa ezber: AÇIK – SINIRLI – ARAŞTIRILABİLİR – ANLAMLI – ETİK. §3.3, H3 · Örnekler
- Amaç cümlesi soruyu tekrar etmez; araştırmanın yapacağı işi açıklar. Alt sorular ana soruyu yönetilebilir parçalara böler. Problem–amaç–soru–yöntem zinciri tutarlı olmalıdır. §3.4
- Hipotez: soruya verilen test edilebilir beklenti; her araştırmada şart değildir. İlişki ile neden aynı şey değildir. §H3 · Örnekler
- Etik, veri toplarken değil, soru kurarken başlar. §H3 · Örnekler
3.1 Araştırma süreci bir karar zinciridir
Aşamalar birbirinden kopuk değildir. Güvenilir bir ölçeğin bulunması veri toplama aracını etkiler; örnekleme erişimindeki sorun soru kapsamını daraltabilir; pilot uygulama maddelerin yeniden yazılmasını gerektirebilir.
- Araştırma alanı ve problemin belirlenmesi
- İlgili literatürün incelenmesi
- Amaç ve araştırma sorularının oluşturulması
- Gerekirse hipotezlerin geliştirilmesi
- Araştırma yaklaşımı ve tasarımının seçilmesi
- Evren, örneklem ve veri kaynaklarının belirlenmesi
- Veri toplama aracının veya yönteminin planlanması
- Veri toplama
- Veri analizi
- Bulguların yorumlanması ve raporlama
Dikkat
Aşamalar kitaplarda sıralı gösterilse de gerçek araştırma çoğu zaman döngüseldir. Literatür taraması problemin fazla geniş olduğunu gösterebilir; pilot uygulama anket sorularının anlaşılmadığını ortaya çıkarabilir; veri analizi yeni bir sınırlılığı görünür kılabilir. Araştırmacı gerektiğinde önceki aşamalara döner.
Örnek
Araştırmacı başlangıçta Türkiye’deki tüm üniversite öğrencilerini incelemek ister. Veri erişimi yalnızca iki üniversiteyle sınırlıysa hedefini yeniden tanımlaması ve genellemesini bu sınır içinde yapması gerekir.
Ezber ipucu (notta geçmez)
10 aşamanın ilk üçü “problem – literatür – soru”, son üçü “toplama – analiz – yorum”. Ortadaki dört kararı (hipotez, tasarım, evren-örneklem, araç) bu iki grubun arasına yerleştir.
Araştırma süreci: 10 aşama
Alan ve problemAraştırma alanı ve problemin belirlenmesi
sonra
Literatürİlgili literatürün incelenmesi
sonra
Amaç ve sorularAmaç ve araştırma sorularının oluşturulması
sonra
HipotezGerekirse hipotezlerin geliştirilmesi
sonra
Yaklaşım ve tasarımAraştırma yaklaşımı ve tasarımının seçilmesi
sonra
Evren, örneklem, veri kaynaklarıEvren, örneklem ve veri kaynaklarının belirlenmesi
sonra
Araç / yöntemVeri toplama aracının veya yönteminin planlanması
sonra
Veri toplama
sonra
Veri analizi
sonra
Yorum ve raporBulguların yorumlanması ve raporlama
↺ Araştırmacı gerektiğinde önceki aşamalara dönüp tasarımı gözden geçirir
Süreç düz bir çizgiden çok geri dönüşleri olan bir planlama döngüsüdür. §3.1
3.2 Konu, problem ve araştırma sorusu
Konu bir alanı işaret eder; problem o alandaki bilgi ihtiyacını açıklar; araştırma sorusu bu ihtiyacı cevaplanabilir biçime dönüştürür. Bu üç düzey karıştırılırsa çalışma ya çok geniş kalır ya da neyi cevaplamaya çalıştığı belirsizleşir.
| Düzey | Örnek | Neden? |
|---|---|---|
Konu | Sosyal medya kullanımı | Çok geniş; neyin, kimde, hangi boyutunun inceleneceği belirsiz. |
Problem | Üniversite öğrencilerinde yoğun sosyal medya kullanımı ile akademik erteleme arasındaki ilişkinin yeterince açıklanmamış olması | Belirsizliği ve bağlamı tanımlar. |
Araştırma sorusu | Günlük sosyal medya kullanım süresi ile akademik erteleme düzeyi arasında ilişki var mıdır? | Veriyle cevaplanabilir biçime dönüşür. |
Dikkat
İyi problem cümlesinde en azından bağlam, incelenen olgu ve bilgi ihtiyacı görünür olmalıdır. “Gençler sosyal medyaya bağımlı mı?” gibi yargı yüklü sorular kavramı önceden etiketler ve araştırmacıyı belirli bir sonuca iter; daha nötr ve ölçülebilir ifadeler tercih edilmelidir.
3.3 İyi araştırma sorusunun özellikleri
Küçük fakat açık ve yapılabilir bir soru, çok büyük fakat belirsiz bir sorudan daha değerlidir. Yalnızca değer yargısı içeren sorular bilimsel araştırma sorusuna dönüşmekte zorlanır.
- Açık ve anlaşılırdır.
- Çok geniş değildir; kim, nerede, hangi değişken/deneyim mümkün olduğunca nettir.
- Veri toplanarak cevaplanabilir.
- Araştırmanın süresi ve kaynakları içinde uygulanabilir.
- Etik olarak savunulabilir.
- Önceden sonucu dikte eden yönlendirici dil kullanmaz.
Örnek
“Sosyal medya kötü müdür?” araştırılabilirlik açısından zayıftır. “Günde üç saatten fazla sosyal medya kullanan öğrencilerin akademik motivasyon puanları, daha az kullanan öğrencilerden farklı mıdır?” daha açık ve ölçülebilirdir.
3.4 Amaç ve alt sorular
Amaç cümlesi araştırma sorusunu farklı kelimelerle tekrar etmekten ibaret değildir; araştırmanın yapacağı işi açıklar. Çalışmanın neyi belirlemek, açıklamak, karşılaştırmak veya anlamak istediğini belirtir ve araştırma sorusuyla aynı doğrultuda olmalıdır. Alt sorular büyük soruyu yönetilebilir parçalara böler; sayıları arttıkça her biri için veri ve analiz gerekir.
Örnek
Ana amaç “çalışanların uzaktan çalışma memnuniyetini ve memnuniyetle ilişkili faktörleri incelemek” olabilir. Alt sorular memnuniyet düzeyini, departmanlara göre farkı ve yönetici desteğiyle ilişkisini ayrı ayrı ele alabilir. Kampüs hizmetleri memnuniyetinde ulaşım, yemekhane, temizlik ve güvenlik ayrı alt sorular olabilir.
Hatırla
Problem “hangi faktörlerin ilişkili olduğunu” soruyorsa amaç yalnızca “düzeyi belirlemek” olmamalıdır. Problem–amaç–soru–yöntem zinciri aynı araştırma mantığını izlemelidir.
H3 · Örnekler Açıklayıcı örnekler ve karşılaştırmalar
Konu ≠ araştırma problemi
| Nottaki ifade | |
|---|---|
Konu | Geniş bir alanı söyler. Örnekler: sosyal medya, işsizlik, tüketici davranışı, uzaktan eğitim, örgütsel bağlılık. |
Araştırma problemi | Belirli bir grubun / bağlamın sorunu; bilinmeyen, çelişkili veya açıklanmaya değer durum; veri toplanarak incelenebilir; sınırları belli ve gerekçelendirilebilir. |
“Sosyal medya” araştırma problemi değildir; yalnızca problem arayacağımız alandır.
Geniş konudan araştırılabilir probleme: huni
Alan
Sosyal medya
Bağlam
Üniversite öğrencileri
Durum
Yoğun kullanım
Sonuç
Yalnızlık düzeyi
Sınır
2026 güz dönemi / belirli kampüs
Örnek
Konu: sosyal medya. Gözlem: bazı öğrenciler çok uzun süre kullanıyor. Merak: bu kullanım sosyal iyi oluşla ilişkili olabilir mi? Problem: kullanım süresi ile yalnızlık düzeyi arasındaki ilişkinin ne olduğu bilinmiyor. Soru: kullanım süresi ile yalnızlık düzeyi arasında anlamlı bir ilişki var mı? Aynı mantık yemekhanede: gözlem “öğrenciler memnun değil”; problem memnuniyetin hangi hizmet özellikleriyle ilişkili olduğunun bilinmemesi; soru yemek kalitesi, bekleme süresi ve fiyat algısının memnuniyeti ne ölçüde açıkladığıdır.
İyi problem cümlesinin anatomisi: dört bileşen
BağlamNerede / kimlerde?DurumNe oluyor?BilinmeyenNeyi bilmiyoruz?ÖnemBunu bilmek neden değerli?
Dikkat
Bir problem “önemli” olabilir; ama sınırları ve bilinmeyeni açık değilse henüz araştırma problemine dönüşmemiştir.
| Problem kontrol listesi: dördüne de “evet” diyemiyorsanız daraltın |
|---|
Belirli bir bağlam / grup var mı? |
Açıklanması gereken bir belirsizlik var mı? |
Bu belirsizlik veriyle incelenebilir mi? |
Araştırmanın neden gerekli olduğu anlaşılabiliyor mu? |
Araştırma sorusu ve güçlü sorunun 5 ölçütü
Araştırma sorusu neye bakacağımızı söyler, hangi veriye ihtiyaç duyacağımızı belirler, yöntem seçimini yönlendirir, analizin sınırını çizer ve sonuçta neyi cevaplamamız gerektiğini netleştirir.
AçıkOkuyan herkes aynı şeyi anlar.SınırlıEvren, bağlam ve kapsam belirlidir.AraştırılabilirVeriyle yanıtlanabilir.AnlamlıBir bilgi ihtiyacına cevap verir.EtikKatılımcıya gereksiz zarar / baskı üretmez.
Sunumdaki kısa ezber: AÇIK – SINIRLI – ARAŞTIRILABİLİR – ANLAMLI – ETİK. H1’deki 5 nitelikten farklıdır (karıştırılanlara bak).
| Zayıf / belirsiz | Güçlendirilmiş |
|---|---|
Sosyal medya kötü müdür? | Üniversite öğrencilerinde günlük sosyal medya kullanım süresi ile akademik erteleme düzeyi arasında ilişki var mıdır? |
İnsanlar neden alışveriş yapar? | 18–25 yaş tüketicilerinde sosyal medya fenomenlerine duyulan güven, çevrim içi satın alma niyetini nasıl etkiler? |
Uzaktan eğitim başarılı mı? | 2026 güz döneminde uzaktan ders alan öğrencilerin algılanan etkileşim düzeyi ile ders memnuniyeti arasında ilişki var mıdır? |
Soruyu sınırlandırmanın dört anahtarı
Kim?Öğrenciler mi, çalışanlar mı, tüketiciler mi?Nerede?Belirli kampüs, şehir, kurum, platform?Ne zaman?Belirli dönem / olay öncesi-sonrası?Neye bakıyoruz?Hangi değişken, deneyim veya süreç?
Örnek
“İş stresi tükenmişliği etkiler mi?” → “Devlet hastanesi çalışanlarında algılanan iş stresi ile tükenmişlik düzeyi arasında ilişki var mıdır?” Sınır koymak araştırmayı küçültmez; yapılabilir hâle getirir.
Amaç cümlesi ve soru–amaç uyumu
| Nottaki örnek | |
|---|---|
Araştırma sorusu | Üniversite öğrencilerinde sosyal medya kullanım süresi ile yalnızlık düzeyi arasında ilişki var mıdır? |
Araştırmanın amacı | Bu araştırmanın amacı, üniversite öğrencilerinde sosyal medya kullanım süresi ile yalnızlık düzeyi arasındaki ilişkiyi incelemektir. |
Yanlış amaç | Öğrencilerin sosyal medya bağımlılığının nedenlerini ortaya koymak. (Amaç, sorunun başka bir konuya kaymış biçimi olmuştur.) |
Uyumlu amaç | Sosyal medya kullanım süresi ile yalnızlık düzeyi arasındaki ilişkiyi incelemek. |
Amaç cümlesinde “kanıtlamak”, “doğrulamak” yerine incelemek, belirlemek, karşılaştırmak, açıklamak gibi nötr fiiller tercih edilir. Kontrol: sorudaki temel kavramlar amaç cümlesinde de görünür mü?
Alt sorular
Alt soru yeni bir araştırma açmaz; ana soruya cevap vermeyi kolaylaştırır. Ana soru: kullanım süresi ile yalnızlık arasında ilişki var mıdır?
- Öğrencilerin günlük kullanım süreleri nasıldır?
- Öğrencilerin yalnızlık düzeyleri nasıldır?
- Kullanım süresi cinsiyet / sınıf düzeyine göre farklılaşır mı?
- Kullanım süresi ile yalnızlık arasında ilişki var mıdır?
Kavramdan değişkene, roller ve değişken türü
| Basamak | Anlamı | Örnek |
|---|---|---|
Soyut kavram | Sosyal bilimlerde birçok şey soyuttur. | Yalnızlık |
Değişken | Araştırmada incelenen özellik | Yalnızlık düzeyi |
Gözlenebilir gösterge | Ölçtüğümüz şey kavramın kendisi değil, onu temsil eden göstergelerdir. | Ölçek puanı / belirli maddelere verilen yanıtlar |
| Rol | Anlamı | Örnek |
|---|---|---|
Açıklayıcı / yordayıcı | Açıklayıcı olarak ele alınan değişken | Sosyal medya kullanım süresi |
Sonuç | Açıklanmak istenen değişken | Yalnızlık düzeyi |
Kontrol / diğer | İlişkiyi etkileyebilecek ve ayrıca dikkate alınan özellikler | Yaş, sınıf, çalışma durumu |
Dikkat
İlişkisel bir çalışma, bağımsız değişkenin bağımlı değişkene “neden olduğunu” tek başına kanıtlamaz.
| Tür | Örnek | İfade ettiği |
|---|---|---|
Kategorik | Cinsiyet kategorisi, bölüm, çalışma durumu | Grupları / sınıfları |
Sayısal | Yaş, gelir, kullanım süresi, ölçek puanı | Miktar / derece |
Aynı kavram farklı ölçülebilir: “sosyal medya kullanımı” süre, sıklık, platform sayısı veya ölçek puanı olabilir.
İşlemselleştirme: “Bunu nasıl ölçeceğim?”
İşlemselleştirme, soyut kavramı gözlenebilir ve ölçülebilir bir göstergeye çevirme işlemidir.
| Kavram | Operasyonel tanım / gösterge |
|---|---|
Akademik başarı | Dönem sonu not ortalaması |
İş stresi | Geçerli bir iş stresi ölçeği puanı |
Marka sadakati | Tekrar satın alma niyeti / sadakat ölçeği |
Sosyal medya kullanımı | Günlük ortalama dakika veya ekran süresi kaydı |
Yalnızlık | Yalnızlık ölçeği toplam puanı |
Hipotez: soruya verilen test edilebilir beklenti
Her araştırmada hipotez şart değildir; özellikle keşfedici ve birçok nitel çalışmada araştırma soruları yeterli olabilir. Soru: kullanım süresi ile yalnızlık arasında ilişki var mıdır? Hipotez: kullanım süresi arttıkça yalnızlık düzeyinin artacağı beklenmektedir.
Hatırla
Hipotez “istediğimiz sonuç” değil; kuramsal gerekçeye dayalı ve verilerle yanlışlanabilir bir beklentidir.
AçıkDeğişkenler belli.Test edilebilirVeriyle sınanabilir.Yönlü / yönsüzİlişkinin yönü gerekiyorsa belirtilir.GerekçeliKuram / önceki bulgu / mantıkla desteklenir.
| Tür | Örnek | Anlamı |
|---|---|---|
Yönsüz | “Sosyal medya kullanım süresi ile yalnızlık düzeyi arasında anlamlı bir ilişki vardır.” | İlişkinin varlığını öngörür; yönünü söylemez. |
Yönlü | “Sosyal medya kullanım süresi arttıkça yalnızlık düzeyi artar.” | İlişkinin yönü hakkında da beklenti kurar. |
Yönlü hipotez daha güçlü bir iddia taşır; yönün gerekçesi yoksa yönsüz ifade daha uygundur. “Çünkü öyle düşünüyorum” yeterli gerekçe değildir.
Dikkat: “ilişki” ile “neden” aynı şey değildir
| Daha güvenli ifadeler | Dikkat gerektiren ifadeler |
|---|---|
İlişkili midir? Farklılaşmakta mıdır? Ne düzeydedir? Nasıl deneyimlenmektedir? Hangi faktörlerle ilişkilidir? | Etkiler mi? Neden olur mu? Sonucu artırır mı? Başarıyı düşürür mü? |
Araştırma sorusundaki fiil, tasarımın iddiasını aşmamalıdır. Nedensellik iddiası; tasarım, zaman sıralaması ve alternatif açıklamaların kontrolü bakımından daha güçlü kanıt ister.
Etik, veri toplarken değil, soru kurarken başlar
| Kavram | Sorulacak soru |
|---|---|
Gönüllülük | Katılmayan kişi baskı hisseder mi? |
Mahremiyet | Sorulan bilgi gerçekten gerekli mi? |
Damgalama | Soru bir grubu peşinen olumsuz etiketliyor mu? |
Zarar | Katılımcıyı gereksiz psikolojik / sosyal riske sokuyor mu? |
Dikkat
Etik açıdan sorunlu bir soruyu “anketi anonim yaparak” her zaman düzeltemezsiniz; bazen sorunun kendisini değiştirmek gerekir.
Örnek: “Telefon kullanan öğrenci başarısız olur.”
| Öğe | Örnek araştırma taslağı |
|---|---|
Problem | Üniversite öğrencilerinde ders dışı akıllı telefon kullanım süresi ile akademik başarı arasındaki ilişkinin yönü ve gücü net değildir. |
Soru | Ders dışı günlük akıllı telefon kullanım süresi ile dönem not ortalaması arasında ilişki var mıdır? |
Amaç | Akıllı telefon kullanım süresi ile dönem not ortalaması arasındaki ilişkiyi incelemek. |
Değişkenler | X: günlük kullanım süresi; Y: dönem not ortalaması. Gösterge: ekran süresi kaydı / öz-bildirim; resmi veya beyan edilen not ortalaması. |
Hipotez | Kullanım süresi arttıkça not ortalamasının azalacağı beklenmektedir. |
Dikkat
Bu taslak ilişkiyi inceler; tek başına “telefon kullanımı başarısızlığa neden olur” sonucunu kuramaz. Nottaki uyarı: bu yalnızca bir olası çözümdür; farklı ama tutarlı tasarımlar da kurulabilir.
Karıştırılan kavramlar
Şemalar
Konu → problem → araştırma sorusu → amaç → alt sorular
KonuSosyal medya
sonra
ProblemKullanım süresi ile yalnızlık düzeyi arasındaki ilişkinin ne olduğu bilinmiyor.
sonra
Araştırma sorusuÜniversite öğrencilerinin sosyal medya kullanım süresi ile yalnızlık düzeyi arasında ilişki var mıdır?
sonra
AmaçBu araştırmanın amacı, üniversite öğrencilerinde sosyal medya kullanım süresi ile yalnızlık düzeyi arasındaki ilişkiyi incelemektir.
sonra
Alt sorularGünlük kullanım süreleri nasıldır? · Yalnızlık düzeyleri nasıldır? · Kullanım süresi cinsiyet / sınıf düzeyine göre farklılaşır mı? · Kullanım süresi ile yalnızlık arasında ilişki var mıdır?
Alt soru, yeni bir araştırma açmaz; ana soruya cevap vermeyi kolaylaştırır. Problem–amaç–soru–yöntem zinciri aynı araştırma mantığını izlemelidir.
Geniş konudan araştırılabilir probleme (huni)
AlanSosyal medya
sonra
BağlamÜniversite öğrencileri
sonra
DurumYoğun kullanım
sonra
SonuçYalnızlık düzeyi
sonra
Sınır2026 güz dönemi / belirli kampüs
Her adım araştırmanın sınırını ve neyi bilmediğimizi daha görünür hâle getirir.
Konu ≠ araştırma problemi
Konu
- Geniş bir alanı söyler.
- Sosyal medya
- İşsizlik
- Tüketici davranışı
- Uzaktan eğitim
- Örgütsel bağlılık
Araştırma problemi
- O alan içinde açıklanması gereken belirli durumu tanımlar.
- Belirli bir grubun / bağlamın sorunu
- Bilinmeyen, çelişkili veya açıklanmaya değer bir durum
- Veri toplanarak incelenebilir
- Sınırları belli ve gerekçelendirilebilir
“Sosyal medya” araştırma problemi değildir; sadece problem arayacağımız alandır.
İyi bir problem cümlesinin anatomisi: 4 bileşen
Bağlam: nerede / kimlerde?
Durum: ne oluyor?
Bilinmeyen: neyi bilmiyoruz?
Önem: bunu bilmek neden değerli?
Problem cümlesi
Bir problem “önemli” olabilir; ama sınırları ve bilinmeyeni açık değilse henüz araştırma problemine dönüşmemiştir.
Güçlü araştırma sorusunun 5 ölçütü
AÇIK: okuyan herkes aynı şeyi anlar
SINIRLI: evren, bağlam ve kapsam belirlidir
ARAŞTIRILABİLİR: veriyle yanıtlanabilir
ANLAMLI: bir bilgi ihtiyacına cevap verir
ETİK: katılımcıya gereksiz zarar / baskı üretmez
Güçlü araştırma sorusu
Kısa ezber: AÇIK – SINIRLI – ARAŞTIRILABİLİR – ANLAMLI – ETİK
Soruyu sınırlandırmanın dört anahtarı
KİM? Öğrenciler mi, çalışanlar mı, tüketiciler mi?
NEREDE? Belirli kampüs, şehir, kurum, platform?
NE ZAMAN? Belirli dönem / olay öncesi-sonrası?
NEYE BAKIYORUZ? Hangi değişken, deneyim veya süreç?
Sınırlandırılmış soru
Örnek: “İş stresi tükenmişliği etkiler mi?” → “Devlet hastanesi çalışanlarında algılanan iş stresi ile tükenmişlik düzeyi arasında ilişki var mıdır?” Sınır koymak araştırmayı küçültmez; yapılabilir hâle getirir.
Araştırma sorusu → amaç cümlesi
Araştırma sorusuAmaç
Araştırma sorusu: Üniversite öğrencilerinde sosyal medya kullanım süresi ile yalnızlık düzeyi arasında ilişki var mıdır?
Amaç: Bu araştırmanın amacı, üniversite öğrencilerinde sosyal medya kullanım süresi ile yalnızlık düzeyi arasındaki ilişkiyi incelemektir.
Amaç cümlesinde “kanıtlamak”, “doğrulamak” yerine incelemek, belirlemek, karşılaştırmak, açıklamak gibi nötr fiiller tercih edilir. Kontrol: sorudaki temel kavramlar amaç cümlesinde de görünür mü?
Kavramdan değişkene
Soyut kavramYalnızlık
sonra
DeğişkenYalnızlık düzeyi
sonra
Gözlenebilir göstergeÖlçek puanı / belirli maddelere verilen yanıtlar
Araştırmada ölçtüğümüz şey “kavramın kendisi” değil; kavramı temsil eden gözlenebilir göstergelerdir.
İşlemselleştirme: kavram → operasyonel tanım / gösterge
Soyut kavramGösterge
Soyut kavram: Akademik başarı
Gösterge: Dönem sonu not ortalaması
Soyut kavram: İş stresi
Gösterge: Geçerli bir iş stresi ölçeği puanı
Soyut kavram: Marka sadakati
Gösterge: Tekrar satın alma niyeti / sadakat ölçeği
Soyut kavram: Sosyal medya kullanımı
Gösterge: Günlük ortalama dakika veya ekran süresi kaydı
Soyut kavram: Yalnızlık
Gösterge: Yalnızlık ölçeği toplam puanı
Soyut kavramı gözlenebilir ve ölçülebilir bir göstergeye çevirme işlemidir.
İyi hipotezin 4 özelliği
AÇIK: değişkenler belli (X ↔ Y)
TEST EDİLEBİLİR: veriyle sınanabilir
YÖNLÜ / YÖNSÜZ: ilişkinin yönü gerekiyorsa belirtilir
GEREKÇELİ: kuram / önceki bulgu / mantıkla desteklenir
İyi hipotez
Hipotez “istediğimiz sonuç” değil; kuramsal gerekçeye dayalı ve verilerle yanlışlanabilir bir beklentidir.
Yönsüz ↔ yönlü hipotez
Yönsüz hipotez
- “Sosyal medya kullanım süresi ile yalnızlık düzeyi arasında anlamlı bir ilişki vardır.”
- İlişkinin varlığını öngörür; yönünü söylemez.
Yönlü hipotez
- “Sosyal medya kullanım süresi arttıkça yalnızlık düzeyi artar.”
- İlişkinin yönü hakkında da beklenti kurar.
Yönlü hipotez daha güçlü bir iddia taşır; yönün gerekçesi yoksa yönsüz ifade daha uygundur.
“İlişki” ile “neden” aynı şey değildir
Daha güvenli ifadeler
- ilişkili midir?
- farklılaşmakta mıdır?
- ne düzeydedir?
- nasıl deneyimlenmektedir?
- hangi faktörlerle ilişkilidir?
Dikkat gerektiren ifadeler
- etkiler mi?
- neden olur mu?
- sonucu artırır mı?
- başarıyı düşürür mü?
Nedensellik iddiası; tasarım, zaman sıralaması ve alternatif açıklamaların kontrolü bakımından daha güçlü kanıt ister.